Қазақстан халқы көбейіп келеді
Қазақстанда халық санының өсу үрдісі жалғасып жатыр. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша елімізде 20 млн 604,8 мың адам тұрды.
Шілде айында халық саны 14,2 мыңнан астам адамға өсті. Ал жыл басынан бері ел халқының жалпы өсімі 105 мың адамға жуықтады.
Бұл өсімнің негізгі бөлігін табиғи өсім қамтамасыз етіп отыр. Яғни дүниеге келгендер саны қайтыс болғандар санынан әлдеқайда көп. 2026 жылғы қаңтар–шілде айларында Қазақстандағы табиғи өсім 99 419 адамды құрады.
Көші-қон да халық санының артуына әсер етті. Жеті айдың қорытындысы бойынша елдегі көші-қон сальдосы 5 578 адам болды. Яғни Қазақстанға келгендер саны елден кеткендерден көп.
Осылайша, қазіргі таңда елдегі халық санының өсуіне көші-қоннан гөрі табиғи өсім көбірек әсер етіп отыр.
Халық негізінен қалаларда көбейіп жатыр
Дегенмен Қазақстандағы демографиялық өсім барлық өңірге бірдей әсер етіп жатқан жоқ.
1 тамызда қалаларда 13 млн 211 759 адам тұрды. Ал ауылдық жерлердегі халық саны 7 млн 393 060 адам болды.
Шілде айында қала халқы 21 мыңнан астам адамға көбейді. Ал ауыл тұрғындарының саны керісінше шамамен 6,9 мың адамға азайды.
Яғни ел бойынша халық саны көбейгенімен, өсім аумақтар арасында біркелкі бөлінбейді.
Қалалардағы өсімге табиғи өсіммен қатар көші-қон да айтарлықтай ықпал етіп отыр. Қаңтар–шілде айларында қалалық жерлердегі оң көші-қон сальдосы 65 914 адамды құрады.
Бұл адамдардың ірі қалаларға қоныс аудару үрдісі жалғасып жатқанын көрсетеді. Бұған жұмыс, білім алу, тұрғын үй және басқа да мүмкіндіктер әсер етуі мүмкін.
Ауылдық жерлерде жағдай керісінше. Мұнда табиғи өсім бар болғанымен, тұрғындардың басқа елді мекендерге қоныс аударуы жоғары болып отыр. Жыл басынан бері ауылдық жерлердегі көші-қон сальдосы минус 60 336 адамды құрады.
Сондықтан ауылдағы табиғи өсім көшіп кеткен тұрғындардың санын толық өтей алмай отыр.
Астана халық саны бойынша алда
Қазақстанның ірі қалалары арасында халық санының өсуі әсіресе Астанада байқалады.
1 тамызда елорда халқының саны 1 млн 690 605 адамға жетті. Бір айдың ішінде ғана Астанаға шамамен 7,9 мың тұрғын қосылған.
Жыл басынан бері елорда халқы 51 429 адамға артты.
Алматыда 1 тамыздағы халық саны 2 млн 379 793 адам болды. Бір айда қала тұрғындарының саны шамамен 6 мың адамға өсті.
Шымкентте халық саны 1 млн 313 348 адамға жетіп, бір айда шамамен 2,7 мың адамға көбейді.
Осылайша, Қазақстанның үш ірі қаласының халқы шілде айында жиынтығында шамамен 16,5 мың адамға артқан. Бұл — елдегі бір айлық жалпы өсімнен де жоғары көрсеткіш.
Мұның себебі — ірі қалалардағы өсіммен қатар басқа өңірлерде және ауылдық жерлерде халық санының азаюы. Сондықтан үш мегаполистің өсімі ел бойынша жалпы көрсеткішке толық көлемде әсер етпейді.
Қай облыстарда халық көбейді?
Облыстар арасында шілде айында халық санының ең жоғары өсімі Алматы облысында тіркелді. 1 тамызда мұнда 1 млн 614 234 адам тұрды.
Ақмола облысында халық саны 793 929 адамға, ал Ақтөбе облысында 958 622 адамға жетті.
Сонымен қатар кейбір өңірлерде тұрғындар саны азайды.
1 тамызда Жамбыл облысында 1 млн 211 705 адам тұрды. Абай облысының халқы 591 903 адамды, Жетісу облысының халқы 683 995 адамды, ал Шығыс Қазақстан облысының халқы 716 049 адамды құрады.
Атырау облысында халық саны айтарлықтай өзгерген жоқ — 1 тамызда мұнда 718 501 адам болды.
Өңірлер арасындағы халық санының айырмашылығы да айтарлықтай. Мысалы, Түркістан облысында 2,1 миллионнан астам адам тұрса, Ұлытау облысының халқы 218 мыңға жуық.
Қазақстанның демографиясы қалай өзгеріп жатыр?
Соңғы статистика Қазақстан халқының жай ғана көбейіп жатқанын емес, тұрғындардың ел ішінде орналасу сипаты да өзгеріп жатқанын көрсетеді.
Ірі қалалар халықты өзіне тартып келеді. Әсіресе Астананың өсімі жоғары. Соңғы бес жылда елорда халқы шамамен 454 мың адамға көбейіп, 1,6 миллионнан асты.
Ал ауылдық жерлерде кері үрдіс байқалады. Мұнда дүниеге келетін адамдардың саны қайтыс болатындардан көп болғанымен, көші-қон арқылы кетіп жатқан тұрғындар саны табиғи өсімнен асып түседі.
Нәтижесінде Қазақстан халқы көбейгенімен, бұл өсім негізінен қалаларда шоғырланып жатыр.
1 тамыздағы дерек бойынша қала халқы 13,2 миллион адамға жетті. Бұл елдегі жалпы халықтың шамамен үштен екісіне тең.
Егер қазіргі үрдіс сақталса, алдағы жылдары демография мәселесі тек «Қазақстанда қанша адам тұрады?» деген сұрақпен шектелмейді.
Маңызды мәселе — халықтың қай жерде шоғырланатыны.
Бұл тұрғын үйге деген сұранысқа, мектептер мен ауруханалардың қажеттілігіне, қоғамдық көлікке, жұмыс орындарына және қалалық инфрақұрылымның дамуына тікелей әсер етеді.
