Францияда соңғы жылдардағы ең ауқымды әлеуметтік наразылықтардың бірі өтіп жатыр. Алғашында мектептердегі жағдайға көңілі толмаған оқушылар бастаған қозғалыс кейін студенттерді, мұғалімдерді, кәсіподақтарды және бағаның өсуіне алаңдаған тұрғындарды біріктірді.
Фото: Abdul Saboor/Reuters
Наразылықтың шарықтау шегі 2026 жылғы 17 қазанға сәйкес келді. Сол күні елдің көптеген қаласында жаппай шерулер ұйымдастырылды.
Демонстрациялардың басым бөлігі бейбіт өткенімен, кейбір қалаларда полициямен қақтығыстар басталып, дүкендер тоналды, көліктер мен әкімшілік ғимараттарға зиян келтірілді.
Оқиғалар Париж, Лион, Марсель, Бордо, Лимож және басқа қалаларды қамтыды.
19 қазанға қарай жағдай саяси дағдарысқа ұласып, президент Эмманюэль Макрон мен үкіметке қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру және наразылықтың негізгі себептеріне жауап беру міндеті жүктелді.
Фото: NurPhoto/Getty Images
Наразылық неден басталды?
Алғашқы шерулер қыркүйек айында француз мектептерінде басталды.
Оқушылар мұғалімдердің жетіспеуіне, сыныптардағы бала санының көптігіне, оқу ғимараттарының тозуына және білім беру саласына бөлінетін қаражаттың жеткіліксіздігіне наразылық білдірді.
Бірқатар оқу орнында оқушылар сабаққа кіруді тоқтатып, мектеп ғимараттарының алдына жиналды.
Кейін бұл қозғалысқа студенттер мен ұстаздар қосылды.
Уақыт өте келе наразылық тек білім беру мәселелерімен шектелмей, әлеуметтік-экономикалық сипат ала бастады.
Азық-түлік, жанармай және басқа да күнделікті шығындардың қымбаттауы қоғамдағы наразылықты күшейтті.
Шерулерге кәсіподақ мүшелері, түрлі сала қызметкерлері және 2018 жылғы «сары жилеттер» қозғалысының өкілдері де қатысты.
Наразылық білдірушілер білім сапасын жақсартуды, мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін сақтауды және халықтың табысын қорғауға бағытталған шаралар қабылдауды талап етті.
17 қазанда не болды?
17 қазанда Францияның көптеген қаласында бір мезгілде ірі демонстрациялар өтті.
Франция Ішкі істер министрлігінің бағалауынша, акцияларға шамамен 550 мың адам қатысқан. Ал ұйымдастырушылар қатысушылар санын 800 мыңға жуық деп есептеді.
Фото: Jack Taylor/Reuters
Бұл көрсеткіштердің айырмашылығы тараптардың есептеу тәсілдері мен бағалауына байланысты.
Көптеген шеруші өз талаптарын бейбіт түрде жеткізгенімен, жекелеген қалаларда жағдай күрт шиеленісті.
Парижде, Марсельде, Лионда және Бордода полициямен қақтығыстар тіркелді. Кейбір топтар дүкендерді тонап, көліктерді өртеп, қоғамдық ғимараттарға шабуыл жасады.
Ең ауыр оқиғалардың бірі Лимож қаласында болды. Онда тарихи мэрия ғимаратында өрт шығып, нысанға елеулі зақым келді.
Полиция тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін арнайы құралдар қолданды. Сонымен қатар шеруге қатысушылардың жарақат алғаны туралы хабарламалар құқық қорғау органдарының әрекетіне қатысты жаңа сұрақтар туғызды.
Фото: NurPhoto/Getty Images
Қанша адам ұсталды?
Наразылықтардан кейін ұсталған адамдар саны туралы ақпарат бірнеше рет жаңартылды.
Алғашқы мәліметтерде шамамен 1 200 адам ұсталғаны айтылды. Кейін бұл көрсеткіш 2 400-ден асты.
19 қазанда AFP агенттігі ұсталғандар саны 2 500-ден асқанын хабарлады.
Сондай-ақ полиция қызметкерлері мен жандармерия өкілдері арасында көптеген жарақат алу жағдайлары тіркелді.
Дегенмен ұсталған адамның барлығы қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылды деген сөз емес. Әрбір оқиғаның мән-жайы тергеу барысында анықталады.
Билік ғимараттарды өртеуге, дүкендерді тонауға және адамдарға шабуыл жасауға қатысы бар тұлғаларды жауапқа тартатынын мәлімдеді.
Фото: Abdul Saboor/Reuters
Франция билігі қалай әрекет етті?
Президент Эмманюэль Макрон тәртіпсіздіктер мен мемлекеттік мекемелерге жасалған шабуылдарды айыптады.
Сонымен бірге ол азаматтардың бейбіт наразылық білдіруге құқығы бар екенін атап өтті.
Оқиғалардан кейін құқық қорғау органдарының дайындығы мен қауіпсіздік шараларының тиімділігіне қатысты сын күшейді.
Ішкі істер министрі Лоран Нуньес отставкаға кету туралы ұсыныс жасады. Алайда Макрон оның өтінішін қабылдамады.
Министр кейбір ірі қалаларда полиция жағдайды бақылауда ұстай алмағанын мойындады.
Премьер-министр Себастьен Лекорню зардап шеккен аудандарда қауіпсіздік шараларын күшейту және қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру бойынша қосымша шешімдер жариялады.
Билік сондай-ақ саяси партиялармен, кәсіподақтармен және жергілікті басқару органдарымен келіссөз жүргізуді жоспарлап отыр.
Қазір Францияда жағдай қандай?
19 қазанда Франция билігі тәртіпсіздіктердің салдарын жою және келтірілген шығынды бағалау жұмыстарын жалғастырып жатыр.
Зардап шеккен кәсіпкерлерге көмек көрсету, сақтандыру төлемдерін жеделдету және құқық бұзушылықтарды тергеу мәселелері қарастырылуда.
Кейбір қалаларда қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін уақытша шектеулер енгізілді.
Сонымен қатар наразылыққа себеп болған негізгі мәселелер әлі шешілген жоқ. Олардың қатарында білім беру жүйесінің жағдайы, жалақы, күнделікті шығындардың өсуі және мемлекеттік қызметтердің сапасы бар.
2027 жылы өтетін президент сайлауы қарсаңында бұл оқиғалар Франциядағы саяси жағдайға да әсер етіп отыр.
Ендігі басты мәселе — үкіметтің қоғамдық тәртіпті қалпына келтіріп қана қоймай, азаматтардың әлеуметтік талаптарына қаншалықты нақты жауап бере алатыны.
