Қазақстанда әлеуметтік қолдау көрсету тәртібі өзгереді. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау кезінде мұқтаждық қағидаты қолданылады.
Бұл белгілі бір әлеуметтік санатқа жату ғана емес, отбасының нақты қаржылық және әлеуметтік жағдайы да ескерілетінін білдіреді.
Ол үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтерді біріктіретін Отбасының цифрлық картасы пайдаланылады.
Алайда пәтері, көлігі немесе жеке кәсібі бар азаматтардың барлығы автоматты түрде ауқатты деп танылмайды.
Отбасылар қандай бес санатқа бөлінеді?
Отбасының цифрлық картасы азаматтарды әлеуметтік әл-ауқат деңгейіне қарай бес санатқа бөледі.
A санаты — әл-ауқаты жоғары отбасылар.
B санаты — материалдық жағдайы жақсы, ауқатты отбасылар.
C санаты — тұрмыс деңгейі қанағаттанарлық отбасылар.
D санаты — қаржылық қиындықтарға тап болған, экономикалық тұрғыдан осал отбасылар.
E санаты — экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан ең осал отбасылар.
Мұндай жүйе мемлекеттік қолдауға кімнің көбірек мұқтаж екенін анықтау үшін қолданылады.
Отбасының ауқатты екені қалай анықталады?
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, отбасының жағдайы сегіз бағыт бойынша 59 көрсеткіш негізінде бағаланады.
Олардың қатарына отбасы мүшелерінің табысы, жұмыспен қамтылуы, жылжымайтын мүлкі, көлігі, жер учаскелері, кәсіпкерлік қызметі, тұрғын үй жағдайы және несиелік міндеттемелері кіреді.
Мысалы, жоғары әл-ауқат белгілерінің бірі — отбасының әр мүшесіне шаққандағы табыстың жеті ең төменгі күнкөріс деңгейінен асуы. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады.
Төрт адамнан тұратын отбасы үшін мұндай көрсеткіш айына шамамен 1,4 млн теңге жиынтық табысқа сәйкес келеді.
Алайда бұл сомадан жоғары табыс табатын барлық отбасы автоматты түрде A санатына енгізіледі деген сөз емес.
Мемлекет отбасының жалпы жағдайын, мүлкін, табысының тұрақтылығын және қаржылық міндеттемелерін бірге қарастырады.
Пәтері мен көлігі барлар жәрдемақыдан айырыла ма?
Жоқ. Жеке баспананың немесе автокөліктің болуы әлеуметтік төлемнен автоматты түрде бас тартуға негіз болмайды.
Мысалы, төрт адамнан тұратын отбасының өз пәтері мен көлігі бар делік. Бірақ отбасында тек бір адам жұмыс істейді, табыстың едәуір бөлігі несие төлеуге жұмсалады.
Мұндай отбасының қаржылық жағдайы бірнеше пәтері, тұрақты жоғары табысы және қомақты жинағы бар отбасымен бірдей емес.
Сондықтан жүйе мүліктің бар-жоғын ғана емес, отбасының нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалайды.
Несиелік жүктеме, мерзімі өткен берешек және басқа да қаржылық факторлар да есепке алынады.
Кімдер әлеуметтік төлемнен қағылуы мүмкін?
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап A және B санаттарына жататын отбасыларға мұқтаждық деңгейіне байланысты тағайындалатын мемлекеттік қолдаудың кейбір түрлері берілмеуі мүмкін.
Жаңа тәсілдің негізгі мақсаты — әлеуметтік көмекті ең алдымен қаржылық қиындық көріп отырған азаматтарға бағыттау.
Алайда бұл ауқатты отбасыларға төленетін барлық жәрдемақы бірден тоқтатылады дегенді білдірмейді.
Өзгерістер заңнамада белгіленген жекелеген әлеуметтік қолдау шараларына ғана қатысты және белгілі бір ерекшеліктер қарастырылған.
Сондықтан A немесе B санатына кіретін отбасы барлық мемлекеттік төлемнен айырылады деп айту дұрыс емес.
Әрбір жәрдемақының тағайындалу тәртібі мен талаптары бөлек қарастырылады.
Отбасының табысы азайса не болады?
Әлеуметтік әл-ауқат санаты өмір бойына бекітілмейді.
Егер отбасы мүшелерінің бірі жұмысынан айырылса, табыс төмендесе, қаржылық қиындықтар туындаса немесе отбасы құрамы өзгерсе, санат қайта қаралуы мүмкін.
Отбасының цифрлық картасы мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі деректерге сүйенетіндіктен, олардың дұрыс әрі өзекті болуы маңызды.
Азаматтар өздері және отбасы туралы қолжетімді мәліметтерді электрондық үкімет сервистері арқылы тексере алады.
Егер табыс, мүлік немесе отбасы құрамы туралы ақпаратта қате анықталса, оны түзету үшін тиісті мемлекеттік органға жүгіну қажет.
Қазақстандықтар нені білуі керек?
Жаңа жүйе отбасының әл-ауқатын тек жалақы немесе мүлік құны арқылы анықтамайды.
Әлеуметтік қолдаудың жекелеген түрлерін тағайындау кезінде ондаған көрсеткіш ескеріліп, отбасының жалпы материалдық жағдайы бағаланады.
Сонымен қатар өмірлік жағдай өзгерсе, отбасының санаты да қайта қаралуы мүмкін.
Сондықтан мемлекеттік қолдау алатын азаматтарға өз деректерінің дұрыстығын тексеріп, нақты жәрдемақы бойынша қолданыстағы талаптарды анықтап алған маңызды.
Пәтердің, автокөліктің немесе белгілі бір деңгейден жоғары табыстың болуы барлық әлеуметтік төлемнен автоматты түрде айырылуға әкелмейді.
