Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) «Самұрық-Қазына» АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповтың, «Қазақстан темір жолы» ҰК басшысы Елжас Отышиевтің және өзге де тұлғалардың ұсталғанын ресми түрде растады. Ведомствоның мәліметінше, олар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген.
Бұл оқиғаға ерекше назар аударылуына әлеуметтік желілерде тараған ақша туралы видео ғана емес, ұсталған тұлғалардың атқаратын қызметтері де себеп болды. «Самұрық-Қазына» еліміздің мұнай-газ, көлік, энергетика және телекоммуникация салаларындағы стратегиялық активтерін басқарады. Сондықтан бұл жағдай Қазақстан экономикасы үшін де маңызды болуы мүмкін.
Біз ұсталған басшылардың кім екенін, қордың немен айналысатынын, видеодағы ақша туралы не белгілі екенін және әзірге ресми түсініктеме берілмеген қандай жайттар бар екенін анықтап көрдік.
Ұсталу оқиғасы қалай болды?
ҰҚК мәліметінше, ұсталған тұлғалар 2026 жылғы 11 қарашада қолға түскен. Бұл туралы ресми ақпарат келесі күні, 12 қарашада жарияланды.
ҰҚК Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі «Самұрық-Қазына» АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты және «Қазақстан темір жолы» ҰК АҚ басқарма төрағасы Елжас Отышиевті ұстаған. Олармен бірге аты-жөні әзірге жарияланбаған өзге де тұлғалар ұсталған.
Ресми хабарламада ұсталған тұлғалардың сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінгені айтылған. Алайда әзірге нақты қандай бап бойынша күдік келтіріліп отырғаны, болжамды қылмыстық схема мен істің мән-жайы нақтыланбаған.
ҰҚК барлық мән-жайды анықтау үшін тергеу әрекеттері жүргізіліп жатқанын да хабарлады. Ведомство сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысы туралы қосымша ақпарат бермейді. Бұған Қазақстан Қылмыстық-процестік кодексінің сотқа дейінгі тергеп-тексеру деректерін жария етуге жол бермейтін 201-бабы негіз болған.
Осылайша, қазіргі уақытта екі басшының ұсталғаны және олардың сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінгені ресми түрде расталды. Алайда олардың кінәсі дәлелденді немесе болжамды қылмыстың нақты мән-жайы белгілі болды деп айтуға әзірге ерте.
Доллар бейнежазбасы туралы не белгілі?
12 қараша күні таңертең әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбалар да көпшіліктің назарын аударды. Кадрларда Астанадағы «Атлант» тұрғын үй кешенінің маңына шашылған, АҚШ долларына ұқсас банкноттар көрінеді. Жарияланымдарда чемодан мен форма киген адамдар да бейнеленген.
Елорда тұрғындары ақша шашылған видеоның кадрларын ҰҚК басшылардың ұсталғаны туралы ресми хабарлама таратпай тұрып-ақ әлеуметтік желілерде бөлісе бастаған.
Кейін журналист Михаил Козачков өзінің Telegram-арнасында жоғары лауазымды басшылардың пара алды деген күдікпен ұсталғаны туралы ақпарат жариялады.
Материал дайындалып жатқан сәтте банкноттардың кімге тиесілі екені, оқиға орнында нақты қанша ақша болғаны және құқық қорғау органдарының қызметкерлері оларды тәркілеген-тәркілемегені белгісіз. Сондай-ақ бейнежазбаға түскен чемоданның ұсталған тұлғалардың біріне тиесілі екені ресми түрде расталмаған.
Нұрлан Жақыпов кім?
Нұрлан Жақыпов – қазақстандық басқарушы. «Самұрық-Қазына» қорының басқарма төрағасы қызметіне тағайындалғанға дейін қаржы саласында жұмыс істеп, мемлекеттік және жекеменшік компанияларда басшылық лауазымдарды атқарған.
2023 жылғы 3 сәуірде Жақыпов «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы болып тағайындалды. Бұл қызметте ол еліміздің ірі стратегиялық кәсіпорындарын біріктіретін холдингтің қызметін басқаруға жауапты болды.
Елжас Отышиев кім?
Екінші ұсталған басшы – 2026 жылғы шілдеде ұлттық теміржол компаниясының тізгінін ұстаған Елжас Отышиев.
2007 жылы Отышиев еңбек жолын халықаралық Ernst & Young аудиторлық және консалтингтік компаниясының Мәскеудегі кеңсесінде бастаған.
Кейін «Самұрық-Қазына» қорының құрылымдары мен оның еншілес ұйымдарында жұмыс істеді. 2023 жылдың сәуірінен бастап қордың стратегия және активтерді басқару жөніндегі басқарушы директоры қызметін атқарды.
2024 жылдың ақпанында Отышиев «Қазақстан темір жолы» компаниясының директорлар кеңесінің құрамына кірді, ал 2026 жылдың шілдесінде компания басшысы болып тағайындалды.
Осылайша, теміржол компаниясының басшысы қызметіне тағайындалғанға дейін оның «Самұрық-Қазына» қорының құрылымында жұмыс істеу тәжірибесі болған.
«Самұрық-Қазына» қоры немен айналысады және оның басшысының ұсталуы неліктен маңызды?
«Самұрық-Қазына» АҚ – мемлекеттік активтерді басқару және еліміздегі ірі кәсіпорындардың тиімділігін арттыру мақсатында құрылған Қазақстанның ұлттық әл-ауқат қоры.
Қор 2008 жылы «Самұрық» пен «Қазына» атты екі мемлекеттік холдингтің бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның қызметі экономиканың бірнеше стратегиялық маңызды саласын қамтиды.
Қордың құрамына мына салаларда жұмыс істейтін ірі компаниялар кіреді:
Мұнай-газ саласы – еліміздегі ірі ұлттық компаниялардың бірі «ҚазМұнайГаз».
Уран өнеркәсібі – әлемдегі табиғи уран өндіруші жетекші компаниялардың бірі «Қазатомөнеркәсіп».
Теміржол көлігі – теміржол инфрақұрылымы мен тасымалға жауапты «Қазақстан темір жолы».
Авиация – Қазақстанның ұлттық әуе тасымалдаушысы Air Astana.
Энергетика – KEGOC және «Самұрық-Энерго».
Телекоммуникация – «Қазақтелеком».
Reuters халықаралық агенттігінің мәліметінше, «Қазақстан темір жолы» акцияларының 100%-ы «Самұрық-Қазына» қорына тиесілі. Бұл қор мен теміржол компаниясы басшыларының ұсталуы мемлекеттік активтерді басқарудың бірден екі деңгейіне қатысты екенін көрсетеді.
Сонымен қатар басшылардың ұсталғаны аталған компаниялардың қызметі тоқтады немесе олардың активтері болжамды қылмысқа қатысы бар дегенді білдірмейді.
Астаналықтар бұл жағдайға әзілмен жауап беріп жатыр
Жаңалық әлеуметтік желілерде тез тарады. Қазақстандықтар болған оқиғаны қызу талқылап, бейнежазбалармен бөлісіп, түрлі мемдер жариялап жатыр. Көпшілік бұл жолы Астанада шашылған ақшаны одан әрі ұшырып әкететін желдің жетіспегенін әзілге айналдырды. Оқиға желі қолданушыларының арасында түрлі ирониялық пікірлер туғызып, күннің ең көп талқыланған тақырыптарының біріне айналды.
