Басқа өңірге көшіп, мемлекеттен бірнеше миллион теңге көлемінде қолдау алу мүмкіндігі қарастырылып отыр. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда еңбек ресурстары жетіспейтін аймақтарға ерікті түрде қоныс аударудың жаңа қағидалары күшіне енеді.
Бағдарлама аясында азаматтарға көшу шығындарын өтеу, тұрғын үй жалдау ақысына көмектесу және баспана сатып алуға сертификат беру көзделген.
Ең көп назар аудартқан қолдау түрі — 7,6 млн теңгеге дейінгі тұрғын үй сертификаты.
Алайда бұл қаражат басқа қалаға көшкен әр адамға бірден берілмейді.
Бағдарламаға кімдер қатыса алады?
Мемлекеттік қолдау жұмыс күші артық өңірлерден еңбек ресурстары жетіспейтін аймақтарға қоныс аударатын азаматтарға арналған.
Бағдарламаға Астана, Алматы, Шымкент қалаларының, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Маңғыстау және Түркістан облыстарының тұрғындары қатыса алады.
Қолдау шаралары жұмыссыз азаматтарға, сұранысқа ие мамандық иелеріне, шаруа және фермер қожалықтарының басшыларына, сондай-ақ қандастарға бағытталған.
Бірақ қоныс аударатын елді мекенді еркін таңдауға болмайды.
Азаматтар мемлекеттік бағдарламаға енгізілген қабылдаушы өңірлер мен елді мекендердің біріне көшуі керек.
Сондықтан басқа қалаға өз бетінше көшіп барған адамның бәрі автоматты түрде төлем ала алмайды.
Көшу үшін қанша ақша беріледі?
Қолдаудың алғашқы түрі — қоныс аударуға арналған біржолғы субсидия.
Оның мөлшері отбасының әр мүшесіне, соның ішінде балаларға 70 айлық есептік көрсеткішті (АЕК) құрайды.
Егер 2027 жылға ұсынылған 4 693 теңгелік АЕК мөлшері бекітілсе, есеп мынадай болады:
Отбасы құрамы
Бір адам - 328 510 ₸
Екі адам - 657 020 ₸
Үш адам - 985 530 ₸
Төрт адам - 1 314 040 ₸
Алайда субсидияны алу үшін еңбекке қабілетті отбасы мүшелерінің кемінде біреуі жаңа тұрғылықты жерде қатарынан үш ай ресми жұмыс істеуі қажет.
Бұл кезеңде міндетті әлеуметтік аударымдар жасалуы тиіс.
Демек, көшуге арналған төлем де алдын ала еш шартсыз берілетін қаражат емес.
Пәтер жалдау ақысын мемлекет өтей ме?
Бағдарлама аясында тұрғын үйді жалдау және коммуналдық қызметтерге жұмсалатын шығындарды өтеу де қарастырылған.
Мұндай қолдау 12 айға дейін берілуі мүмкін.
Төлем мөлшері отбасы мүшелерінің санына және қоныстанған жеріне байланысты.
2027 жылға арналған алдын ала есеп бойынша:
Қалаларда ай сайын 93 860 теңгеден 140 790 теңгеге дейін.
Ауылдық жерлерде 70 395 теңгеден 98 553 теңгеге дейін.
Бұл көмекті алу үшін кемінде алты ай ресми жұмыс істегенін растау және тұрғын үйді жалдау шартын ұсыну қажет.
Сонымен қатар өтемақы шексіз төленбейді. Егер қатысушы жеке баспана сатып алса, жалдау ақысына берілетін қолдау тоқтатылады.
7,6 млн теңгелік сертификатты қалай алуға болады?
Бағдарламадағы ең ірі қолдау — экономикалық ұтқырлық сертификаты.
Оның ең жоғары мөлшері 1 625 АЕК. 2027 жылға ұсынылған есептік көрсеткіш бойынша бұл 7 626 125 теңгеге тең.
Қаражатты қоныс аударған өңірден пәтер немесе үй сатып алуға, сондай-ақ ипотеканың бастапқы жарнасына пайдалануға болады.
Бірақ сертификатты алу үшін азамат жаңа тұрғылықты жерінде кемінде 12 ай қатарынан ресми жұмыс істеуі тиіс.
Бұл кезеңдегі әлеуметтік аударымдар да расталуы қажет.
Сертификаттың тағы бірнеше маңызды шектеуі бар.
Біріншіден, қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыруға немесе жеке қажеттіліктерге жұмсауға болмайды.
Екіншіден, баспана қатысушы тұрақты тұратын елді мекенде орналасуы керек.
Үшіншіден, жұбайынан немесе жақын туыстарынан жылжымайтын мүлік сатып алуға рұқсат етілмейді.
Егер үйдің бағасы сертификат сомасынан төмен болса, көмек баспананың бағалау құнынан аспайды.
Ал сертификат арқылы алынған тұрғын үй бес жыл өтпей сатылса, мемлекеттік қаражатты бюджетке қайтару талабы туындайды.
Төрт адамнан тұратын отбасы қанша ала алады?
Мысалы, төрт адамнан тұратын отбасы бағдарламаға қатысып, қалаға қоныс аударды делік.
Барлық талап орындалған жағдайда қолдаудың есептік көлемі мынадай болуы мүмкін:
Қолдау түрі
Көшуге арналған біржолғы төлем - 1 314 040 ₸
12 айлық жалдау және коммуналдық шығындар - 1 407 900 ₸
Тұрғын үй сертификаты - 7 626 125 ₸
Жалпы есептік сома - 10 348 065 ₸
Алайда бұл әр отбасы міндетті түрде алатын ақша емес.
Көрсетілген сома — барлық талап орындалған жағдайдағы ықтимал есеп. Төлемдер әртүрлі кезеңде тағайындалады және олардың толық көлемде қатар берілуіне кепілдік жоқ.
Мысалы, отбасы тұрғын үй сатып алғаннан кейін жалдау ақысының өтемақысын ала алмайды.
Бағдарламаға қалай өтініш беруге болады?
Алдымен қоныс аударуға болатын өңірлер мен бос жұмыс орындарын анықтау қажет.
Бұл туралы migration.enbek.kz порталынан немесе мансап орталығынан ақпарат алуға болады.
Одан кейін қолайлы елді мекенді таңдап, бағдарламаға қатысу рәсімінен өту және жұмысқа орналасу мәселесін шешу керек.
Қоныс аударғаннан кейін азамат еңбек қызметін және әлеуметтік аударымдарын растауы тиіс.
Ұсынылған тәртіп бойынша көшу субсидиясына құқық үш айдан, тұрғын үй жалдау өтемақысына алты айдан, ал сертификатқа 12 айдан кейін тиісті шарттар орындалғанда туындайды.
Сонда 7,6 млн теңгенің басты шарты қандай?
Бұл ақша көшкені үшін берілетін сыйақы емес.
7,6 млн теңгеге дейінгі сертификат — мемлекет белгілеген өңірге қоныс аударып, сол жерде кемінде бір жыл ресми жұмыс істеген азаматтарға тұрғын үй сатып алу үшін ұсынылатын мақсатты қолдау.
Қаражатты қолма-қол алуға болмайды. Оны тек рұқсат етілген тұрғын үй мақсаттарына жұмсауға болады. Сондай-ақ сатып алынған баспананы бес жыл ішінде сату мемлекеттік көмекті қайтару міндетін туындатуы мүмкін.
Яғни бағдарлама басқа өңірге тұрақты қоныстанып, жұмыс істеуге дайын отбасылар үшін тиімді мүмкіндік бола алады. Бірақ оны қысқа мерзімде миллиондаған теңге табудың жолы ретінде қарастыруға болмайды.
